موسسه آموزش عالي امام جواد (ع) يزد

دومین همایش ملی آموزش عالی، ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۶ با محوریت «سرآمدی آموزش»

با بررسی در جامعه و نیازهای آن درمی‌یابیم قطعاً جامعه امروز نیازمند مدرک نیست بلکه آنچه اهمیت  دارد، محتواست
دومین همایش ملی آموزش عالی، ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۶ با محوریت «سرآمدی آموزش»
در این همایش که وزرای علوم، تحقیقات و فناوری، آموزش و پرورش، معاون آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر مسئولان حضور داشتند، دکتر محمود نیلی احمدآبادی رئیس دانشگاه‌ تهران، در ابتدای مراسم با توصیف اینکه محور اصلی فعالیت دانشگاه‌ها آموزش است، آموزش با نگاه و شیوه نوین را جزو راه‌کارهای اصلی برای حل مشکلات برشمرد.
وی گفت: «اگر آموزش را آموختن دستاوردهای بشر در طول تاریخ که به‌ واسطه تجربه، تعقل و تفکر دست‌یافته بدانیم، طیف وسیعی از فعالیت‌های دانشگاهی را در برمی‌گیرد و ما نباید آن را فقط به شکل کلاسیک، کلاس‌ درس و معلم محدود کنیم».
رئیس دانشگاه‌ تهران، با اظهار اینکه هدف از آموزش، تربیت نیرو و منابع انسانی برای تأمین نیازهای جامعه است افزود: «هدف تحصیلات‌تکمیلی نیز تربیت محقق و معلمانی است که دانش خود را به‌واسطه پژوهش و تجربه کسب می‌کنند. اگر چه به‌لحاظ اداری حوزه پژوهش از آموزش جداست، اما اگر به‌دنبال دانش‌آموختگانی هستیم که نیاز ذینفعان را تأمین کنند، باید آموزش و پژوهش را در یک راستا تعریف کنیم».
دکتر نیلی احمدآبادی، با اشاره به مشکل اشتغال در جامعه عنوان کرد: «بخشی از آن به فرایند آموزش در دانشگاه‌ها مرتبط است، و لازم است موضوع پارک‌های علم و فناوری که هدف آن آموزش دادن ایجاد کسب و کار نوین توسط دانش آموختگان است را در مقوله آموزش و در کانون توجه قرار داد» وی با تعریف کیفیت به‌عنوان تأمین نیاز ذینفعان خاطر نشان کرد: «با بررسی در جامعه و نیازهای آن درمی‌یابیم قطعاً جامعه امروز نیازمند مدرک نیست بلکه آنچه اهمیت  دارد، محتواست».
رئیس دانشگاه تهران با انتقاد از تفکیک وزارت بهداشت از آموزش عالی گفت: «این تفکیک ضربه بزرگی به آموزش عالی زد و حتی اقتصاد آموزش عالی را هم با مشکل مواجه کرد. ما امروز به‌شدت دنبال همکاری متقابل با دانشگاه‌های علوم پزشکی هستیم».
دکتر نیلی احمدآبادی با اشاره به اینکه ما امروز از تمرکز رنج می‌بریم، عنوان کرد: «در وزارت‌علوم تلاش زیادی برای تمرکز‌زدایی صورت گرفته است، اما شیوه‌های نهادینه در آموزش عالی ایران سبب تمرکز در ستاد وزارت علوم شده است. مجلس به دنبال تمرکز در وزارت علوم برای کنترل دانشگاه‌ها‌ست، در حالی که سیستم‌های نظارتی امروز بسیار پیشرفته‌تر و دقیق‌تر شده است. اگر ما می‌خواهیم با حفظ کیفیت، نظارت مستمر بر فعالیت‌های دانشگاه را داشته باشیم و از طرف دیگر تمرکز را کاهش دهیم، قاعدتاً باید سیاست‌ها و برنامه‌ها در آموزش عالی تغییر کند».
در ادامه دکتر فخرالدین دانش‌آشتیانی، وزیر آموزش و پرورش، با اشاره به اینکه آموزش در ایران نیازمند تحول در نگرش و عمل است، گفت: «در این مقطع تاریخی درک و اهمیت سرمایه‌های اجتماعی بیش از گذشته احساس می‌شود؛ سرمایه‌ای که معرف روابط اجتماعی توأم با اعتماد در بین مردم یک جامعه است».
وی افزود: «به‌دنبال این مسئله بحث سرمایه فرهنگی مطرح می‌شود و اعتقاد بر این است که باید در برنامه‌های توسعه، سرمایه‌های فرهنگی هم لحاظ شود. لذا آموزش با کیفیت، آموزشی است که سرمایه‌های انسانی، اجتماعی و فرهنگی را با هم و در راستای هم قرار دهد».
وزیر آموزش و پرورش، اهداف، محتوا، شیوه آموزشی و ارزشیابی را از ارکان یک برنامه درسی برشمرد و گفت: «هدف برنامه درسی کسب شایستگی‌ها یا آموزش شایستگی‌محور است».
ا- محتوای آموزشی: اکنون محتوای آموزشی انگیزه درونی دانش آموز و دانشجو را دنبال نمی کند و میل به یادگیری در آنها ایجاد نمی شود به گونه ایی ارتباط با گیرنده برقرار نمیگردد. معلم باید نقش تسهیل گر را داشته باشد، محتوای کتاب ها کاربردی باشد و برای این منظور باید محتواها با نیازهای بومی و منطقه ایی تهیه شود. برای ایجاد یک فارغ التحصیل کارآمد و حضور آن در بازار کار باید به پتاسیل های آن استان توجه گردد. متأسفانه محتوای آموزشی کتاب های ما مربوط به مناطق برخوردار است و همین امر باعث مهاجرت افراد از مناطق کم برخوردار به مناطق برخوردار است.
2- پیوند محتوا با نیازهای محلی: تولید محتوای متمرکز باید متوقف شود. گزینش از مرحله آموزش و پرورش به آموزش عالی که در آن شایستگی افراد سنجیده نمی شود اشتباه است و نیاز به اصلاح دارد.
3- شیوه های آموزش: استفاده از شیوه آموزش کلاس معکوس و خارج شدن آموزش از چاردیواری ها.
4- ارزشیابی: همیشه تصور ما از ارزشیابی به صورت یک خروجی است ولی ارزشیابی باید به صورت فرایند یادگیری باشد. ( سه نوع ارزشیابی وجود دارد)
الف: ارزشیابی از یادگیری: در پایان دوره آزمون از فرد گرفته می شود.
ب: ارزشیابی برای یادگیری: در طول دوره به صورت مقطعی فرد ارزشیابی می شود.
ج: ارزشیابی به عنوان یادگیری: ما یاد بدهیم که چگونه دانش آموز خودش را ارزیابی کند.
 نتیجه گیری: تغییر در برنامه های درسی داشته باشیم تا سرمایه های انسانی، اجتماعی و فرهنگی در راستای هم باعث ایجاد توسعه شود.
 دکتر محمد فرهادی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، از دیگر سخنرانان این مراسم برگزاری همایش سرآمدی آموزش را در سالی که از سوی مقام معظم رهبری سال اقتصاد مقاومتی، تولید و اشتغال نامیده شده است را تقارن مبارکی توصیف کرد. وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، تعامل و همکاری بین دستگاه‌های مسئول را یکی از اهداف اصلی و مهم این همایش برشمرد و گفت: «پیشرفت‌های عینی و موفقیت‌های به‌دست آمده مرهون پیشرفت‌های آموزشی است».
دکتر فرهادی، مأموریت‌گرا کردن زیرنظام‌های آموزش‌عالی و جلوگیری از توسعه کمی بی‌رویه، توسعه هدفمند آموزش عالی و کنترل پذیرش در رشته‌های فاقد بازار کار و  داوطلب را که حاصل آن کاهش بار مالی بر بودجه عمومی دولت است، ازجمله موفقیت‌های کسب شده در زمینه آموزش نام برد.
وی هم‌چنین تدوین ۳۰۰ برنامه جدید درسی و بازنگری ۵۳۴ برنامه درسی در جهت ارتقای کیفیت آموزشی، افزایش دوره‌های آموزش عملی، تعریف دوره‌های مشترک آموزشی در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا با دانشگاه‌های معتبر دنیا (به‌ویژه پس از انعقاد تفاهم‌نامه برجام)، افزایش نسبی و متناسب ظرفیت تحصیلات تکمیلی را از دیگر پیشرفت‌ها و موفقیت‌های آموزشی توصیف کرد.
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، خاطر نشان کرد: «بی‌تردید مجموعه این موفقیت‌ها را باید در پیشرفت‌های آموزشی سه دهه اخیر جستجو کرد. اگرچه عنوان سرآمدی آموزش به ظاهر زمینه‌ای برای نکوداشت امر آموزش و مقام معلم محسوب می‌شود، اما درحقیقت عرصه‌ای برای گرامیداشت پژوهش، پژوهش‌گری، تولید علم و هم‌چنین  مقام علم و عالم و رشد و اعتلای جامعه است».
در ادامه دکتر باقر لاریجانی معاون آموزشی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به ارائه آمار در حوزه پزشکی پرداختند. دانشگاههای پزشکی از سه دهه گذشته تا کنون رشد زیادی داشته اند. در هر استان حداقل یک دانشگاه علوم پزشکی وجود دارد. مسئولیت دانشگاههای پزشکی آموزش و خدمات است. دانشجویان شاغل به تحصیل به 200 هزار نفر رسیده اند و اعضای هیأت علمی 20 هزار نفر می باشند. نکته مثبت در دانشگاههای علوم پزشکی عدم وجود صندلی خالی در دانشگاه است. 3000 ایرانی در رشته های پزشکی در خارج از کشور مشغول به تحصیل می باشند.
"سلامت یک مأموریت جدی در علوم پزشکی "
آینده آموزش پزشکی:
-    تمرکز بر نیازهای واقعی
-    توسعه فناوری
-    تمرکز بر خروجی های آموزشی
-    انعطاف برنامه های آموزشی
تقسیم بندی کشور به 10 منطقه و تعریف 18 مأموریت مشترک و 50 مأموریت ویژه برای دانشگاهها. همچنین برای انعقاد قرارداد میان مراکز پزشکی داخل ایران با خارج از کشور، دانشگاه علوم پزشکی هر استان با کشورهای خاصی امکان انعقاد قرارداد دارد مثلاً استان یزد در زمینه مسائل پزشکی در صورت لزوم با کشورهای آلمان، اتریش، کره شمالی فعالیت دارد. در کشور 1000 بیمارستان وجود دارد که 250 مورد آن آموزشی است و اختصاص درآمد دانشگاهها به بخش آموزش برای توسعه آموزش پزشکی.
پانل دوم سخنرانی
دکتر ابراهیم صالحی عمران، استاد دانشگاه مازندران مقاله ایی را با موضوع" سرآمدی آموزش، تولید و اشتغال " ارائه نمود. ایشان به اهمیت توسعه منابع انسانی پرداختند. نظریه سرمایه انسانی (HCT) زیر بنای توسعه است. توسعه سیستم آموزشی به دوران بعد از جنگ جهانی برمی گردد. شبیه به آن در ایران نیز اتفاق افتاد. بعد از جنگ توسعه آموزش عالی را داریم با 4 میلیون دانشجو، و 2500 آموزش عالی در حالی که در سال 57، 180 هزار نفر دانشجو با 21 دانشگاه وجود داشت.
75 درصد از کارآموزان مراکز آکموزش فنی و حرفه ایی در سازمان آموزش فنی و حرفه ایی دانش آموختگان دانشگاهی هستند. چرا بین آموزش و اشتغال ارتباط وجو ندارد؟
•    اشتغال غیر رسمی در میان جوانان 15 تا 24 سال، در سال 89، 73% بوده است.
•    7 میلیون زن در بازار کار غیررسمی و 73% فاقد مهارت هستند. ( معاونت امور  زنان ریاست جمهوری)
•    بخش های رسمی آموزش در ایران رو به افزایش ولی بخش های غیررسمی آموزش مهارت رو به کاهش است.
•    این در حالی است که توجه به نیازهای آموزشی و بنگاههای کوچک (SME) و متوسط اقتصادی در کشور می تواند فرصت های اشتغال بیشتری را فراهم نماید.
•    توجه به آموزش های مهارتی در کشورهای جنوب شرقی آسیا و اروپا، آمریکا و ژاپن بین 80 تا 90 درصد است.
سئوال
-    چه نهادی مسئول برای پاسخگویی توسعه منابع انسانی کشور است؟
-    آیا آموزش ها و انواع آن در ایران هدفمند توسعه یافته است؟
-    آیا تعریف یک سری مهارت ها و شایستگی ها و صلاحیت های ثابت در سرفصل ها و برنامه های آموزشی و درسی در مدارس و دانشگاهها می تواند فرصت اشتغال بیشتری فراهم آورد؟
چالش نظام آموزش نیروی انسانی کشور اشتغال و مشارکت اقتصادی است. برای اشتغال چه باید کرد و چه رویکردی را باید انتخاب نمود؟
دو رویکرد در این زمینه وجود دارد که شامل:
1-    برون سیستمی: شامل رشد اقتصادی
2-    درون سیستمی: شامل اصلاحات آموزشی، ارائه آموزش های مناسب می باشد.
اقدامات کلان اصلاحات آموزش عالی شامل سازماندهی آموزش عالی کشور و استانها متناسب با نیازهای کشور در سطوح ملی و استانی که به دنبال آن توسعه هدفمند آموزش عالی و در نهایت آمایش آموزش عالی صورت می گیرد.
بنابراین ضروری به نظر می رسد که برای ارتقاء کیفیت آموزش در دنیای بازار کار و اشتغال، بسته کاملی از این مهارتها و شایستگی ها به وسیله برنامه ریزان آموزشی و درسی مورد کشف، شناسایی و تدریس قرار گیرند.
آقای دکتر مهر محمدی رئیس دانشگاه فرهنگیان با مقاله ایی با عنوان "باز تفسیر مفهوم سرآمدی آموزش در پرتو مفهوم آموزش پژوهی" به نجات آموزش از دست پژوهش یا خلاص کردن گریبان آموزش از دست پژوهش پرداخت.
آموزشگری کاملاً در حاشیه مانده است و روز به روز هم با بزرگداشت پژوهش و پژوهشگری، محیط نهاد ما بیشتر مستعد تداوم و تعمیق این باور و برداشت می شود. گویی آموزشگری تحصیل کردنی نیست و تحصیل حاصل است.
آموزش پژوهی چرا تکلیف استادان ما است؟ پژوهش در دانشگاهها باید در زمینه آموزش های داده شده توسط اساتید صورت گیرد. چرا وزارت علوم در تعریف آئین نامه ارتقاء اعضای هیات علمی فقط به مبحث پژوهش و ارائه مقاله توسط استاد می پردازد به گونه ایی که اگر مقاله توسط استاد ارائه نشود ترفیعی نمی گیرد و در نهایت دچار رکود علمی، عدم ارتقاء و ... می شود چرا در وزارت علوم برای مباحث آموزشی که فرد هیأت علمی برای توسعه فردی خود انجام می دهد امتیازی تعلق نمی گیرد. در جریان احیاء آموزش به قائده " publish or perish معتقد باشیم یعنی آموزش پژوهی، ما باید حوزه آموزش را در آموزش عالی تعریف کنیم. پژوهش اساتید ما باید در زمینه آموزش صورت گیرد.
در ادامه دکتر خاکی صدیق رئیس دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی سخنرانی در زمینه "اخلاق در آموزش سرآمد"داشتند. ایشان به ضرورت های راهبردی اخلاق مداری در آموزش عالی پرداختند که شامل:
-    رشد و توسعه پایدار علمی کشور
-    اعتماد ملی به آموزش عالی
-    ورود به عرصه های بین المللی
-    دست یابی به جایگاه منطقه ای و بین المللی تعیین شده در اسناد بالادستی کشور
اخلاق به صورت یک شبکه می باشد. که شامل اخلاق آموزش، اخلاق پژوهشی، اخلاق حرفه ای، اخلاق کاری و اداری ، مدیریت اخلاق مدار، اخلاق دانشجویی، اخلاق در آئین نامه ها، دستور العمل ها و سیاست گذاری ها و اخلاق حضور در عرصه ها و محیط های آموزش عالی.
•    تقدم اخلاق آموزشی بر اخلاق پژوهشی : آموزش اولین پنجره آشنایی دانشجویان با دانشگاه است. رفتار های نادرست آموزشی از قبیل تقلب های دانشجویی ثأثیر اثبات شده ای بر آینده حرفه ای دانش آموختگان دارد.
•    تأثیر فراوان رفتارهای نادرست آموزشی استادان به عنوان الگوی نسل جوان بر آینده حرفه ای و زندگی دانش آموختگان. به عبارتی کلاس درس و آموزش، اولین تجربه عملی رفتار اخلاق مدار یا غیر اخلاقی متخصصان آینده کشور است.
نقش آفرینان اصلی در عرصه اخلاق آموزشی شامل:
-    دانشجویان
-    استادان
-    سیاستگذاران و تصمیم سازان حوزه آموزش
-    مجریان حوزه آموزش
چارچوب منشور اخلاق آموزشی
اصل 1: تسلط بر موضوع و صلاحیت محتوایی
اصل 2: آشنایی با مبانی تدریس و ابزار کمک آموزشی
اصل 3: رعایت دقیق مقررات و وقت
اصل 4: شاگرد پروری
اصل 5: ارتباط متقابل با دانشجو
اصل 6: راز داری
•    تطبیق مصوبات آموزشی کمیسیون های موارد خاص، آیین نامه های شاهد و ایثارگر، هیأت علمی، جابه جایی ( انتقال یا مهمانی دائم) دانشجویی با مبانی اخلاقی.
•    پذیرش دانشجویان مجازی و مباحث اخلاق آموزشی
•    برنامه ریزی برای ورود تخصصی در حوزه های مختلف اخلاق حرفه ای
گام های کلان برای ارتقاء سطح کیفیت اخلاق آموزشی
گام 1: تعیین شاخص ها و مصادیق دقیق اخلاق آموزش
 گام 2: بررسی وضعیت کنونی اخلاق آموزشی بر اساس شاخص ها
گام3: پیشنهادها و ارائه راهکارهایی برای ارتقاء شاخص اخلاق آموزشی
در محیط آموزشی امروز از اساتید پیشکسوت از برترین ها همیشه تجلیل به عمل آمده است ولی هیچگاه از اخلاق مدار ترین فرد در مباحث اخلاق آموزشی تقدیر به عمل نیامده است.
یکی از نتایج حاصله از پژوهش میدانی از تعدادی از مدیران دانشگاهی در باره ارتقاء رفتار اخلاق مدار در آموزش عالی ثبت نمره تقلب در کارنامه افراد به گونه ایی که نشان دهد فرد تقلب انجام داده است.
در ادامه دکتر سمنانیان استاد دانشگاه تربیت مدرس مطالبی را در زمینه آموزش در دانشگاه تراز جهانی ارائه نمودند.
ایشان به موضوع نسل های مختلف دانشگاهی پرداختند که شامل:
دانشگاه نسل 1 یا آموزش محور، انتظار دانشگاه از استاد، آموزش به نحو مطلوب است، کتاب یا همان Text به بهترین شیوه توسط استاد ارائه می گردد.
دانشگاه نسل 2 یا پژوهش محور، انتظار دانشگاه از استاد در این دانشگاه انجام کار پژوهشی است، اگر پژوهش توسط استاد انجام نشود استاد ترفیع نمی گیرد، ارتقاء انجام نمی شود. فقط تربیت دانشجو از دیدگاه اول درست نیست و باید در یک زمینه صاحب نظر باشی و پژوهش صورت گیرد. آموزش مطلوب در این نسل آموزشی است که حاصل تراوشات استاد از پژوهش و دستاوردهای پژوهشی می باشد. و نظریات استاد گاهاً با مطالب کتاب مخالف باشد.
دانشگاه نسل 3 یا دانشگاه جامع محور، هرچه از نسل 1 به 2 و 3 می رویم دانشگاهها جامع تر و آموزش تکمیل تر می گردد. انتظار دانشگاه از استاد این است که مسائل و مشکلات روز جامعه در قالب طرح تحقیقاتی یا پایان نامه در آورده شود. آموزش مطلوب در این دانشگاه: استاد وقتی مسائل جامعه را به واسطه مسائل و تحقیقات و پایان نامه ها دریافت، مثال های استاد در کلاس مسائل و مشکلات روز جامعه می شود. جامعه و آکادمیک در هم ادغام می شود.
نسل 4 یا دانشگاه جامع محور: دستیابی به دانشگاه جهانی پیچیده و هزینه زیاد دارد. در روسیه 5 دانشگاه تا سال 2020 در زمره 100 دانشگاه برتر قرار گیرند. دانشگاههای طراز جهانی اکثر دانشگاههای دولتی هستند ( بجز در آمریکا که هم دولتی و هم خصوصی را شامل می شود.) بیشتر دانشگاههای جامع دارای تنوع بالای رشته ای و دارای فعالیت های بالای بین المللی هستند. این دانشگاهها از کمیت تحقیقاتی بالایی برخوردارند، ولی برجستگی جهانی آنها بدنبال تحقیقات بازار آکادمیک حاصل شده است.
•    نسبت استاد به کارمند در دانشگاههای طراز جهانی 1:3/0 ,1:1/1می باشد.
•    متوسط هزینه سالانه 10 دانشگاه برتر خصوصی آمریکا برای هر دانشجو 148000$ و در دیگر دانشگاههای برتر جهان 30 تا 52 هزار دلار است.
برای ساخت دانشگاههای طراز جهانی اول به منابع مالی مناسبی احتیاج داریم باید بتوانیم حقوق مکفی جهت جذب و حفظ اساتید سرآمد پرداخت نموده و تسهیلات مورد نیاز آنها را تأمین کنیم.
در مرحله بعد باید محیط آموزشی صمیمی ولی جدی و پرکار برای دانشجویان بسازیم. جایی که بتوانند از اساتید کارآمد بیشتر بهره را ببرند.
در نهایت و شاید مهمتر از همه یک دانشگاه در طراز جهانی میبایستی در واقع بین المللی باشد. این دانشگاه باید آهنربایی برای جذب توانمندترین دانشجویان و اساتید از اقصی نقاط جهان، با فرهنگها و پس زمینه های متنوع باشد.
مؤسسین دانشگاههای جدید بایستی طراحی و ساخت دانشگاه بر مبنای برنامه های راهبردی، چشم انداز، مأموریت و برخی از محتوای دروس طراحی شده انجام دهد. بایستی به اعضای هیأت علمی فرصت دخالت و تأثیر گذاری در طراحی فضاهای آموزشی و پژوهشی مورد نیاز داد.
دانشگاههای با کیفیت بالا در سطح جهان در ابعاد و اشکال بسیار متنوعی ظهور و بروز پیدا کرده اند و به هیچ وجه مدل منحصر به فردی از کمال و برتری وجود ندارد.
در پایان دکتر شریعتی معاون آموزشی وزارت متبوع ضمن تشکر از افراد شرکت کننده در همایش، اعلام نمودند که سومین همایش در سال آینده در دانشگاه شهید بهشتی برگزار می گردد.